احکام اجــاره

سؤال 1_ عقد اجاره به چه معنی است؟

جواب _ عقد اجاره یعنی منفعت مالی را با شرایطی به دیگری تملیک کند و در مقابل چیزی بگیرد، مثلا خانه ای را به کسی اجاره دهد تا در آن سکونت کند و در عوض پولی از او بگیرد.

س 2_ اجاره دهنده و کسی که مالی را اجاره می کند، چه شرایطی باید داشته باشند؟

ج _ هر دو باید بالغ و عاقل باشند، به اختیار خودشان اجاره را انجام دهند و نیز باید در مال خود حق تصرف داشته باشند. بنابراین سفیهی که مال خود را در کارهای بیهوده مصرف می کند، حق ندارد چیزی را اجاره کند یا اجاره دهد.

س 3_ آیا انسان می تواند مال دیگری را اجاره دهد؟

ج _ انسان می تواند از طرف دیگری وکیل شود و مال او را اجاره دهد.

س 4_ آیا ولی یا قیّم بچه، می تواند مال او را اجاره دهد یا خود او را اجیر دیگری کند؟

ج _ اگر ولی یا قیّم بچه مال او را اجاره دهد و یا خود او را اجیر دیگری نماید اشکال ندارد.

س 5_ اگر ولی یا قیّم، مدتی از زمان بالغ شدن بچه را جزو مدت اجاره قرار دهد، آیا بچه می تواند آن را بر هم زند؟

ج _ بعد از آن که بچه بالغ شد، می تواند بقیه اجاره را بر هم بزند.

س 6_ در چه صورتی بچه بعد از بالغ شدن نمی تواند بقیه اجاره را بر هم بزند؟

ج _ اگر مقداری از زمان بالغ بودن بچه را جزو مدت اجاره نمی کرد، بر خلاف مصلحت بچه بود، بنابراحتیاط نمی تواند اجاره را بر هم بزند.

س 7_ آیا بچه صغیری را که ولی ندارد می تواند اجیر نمود؟

ج _ بدون اجازه مجتهد نمی شود او را اجیر کرد.

س 8_ اگر به مجتهد دسترسی نبود، چه وظیفه ای در قبال اجیر نمودن بچه صغیر دارند؟

ج _ می تواند از مؤمنی که عادل باشد، اجازه بگیرد و او را اجیر نماید.

س 9_ آیا لازم است که اجاره دهنده و مستاجر، عقد اجاره را به صیغه عربی بخوانند؟

ج _ لازم نیست صیغه عربی بخوانند. بلکه اگر مالک به شخصی بگوید: ملک خود را به تو اجاره دادم و او بگوید: قبول کردم، اجاره صحیح است. و نیز اگر حرفی نزند و مالک به قصد این که ملک را اجاره دهد، آن را به مستاجر واگذار کند و او نیز به قصد اجاره کردن بگیرد، اجاره صحیح است.

س 10_ اگر انسان بدون خواندن صیغه، بخواهد برای انجام کاری اجیر شود، این اجاره در چه صورتی صحیح است؟

ج _ همین که مشغول آن عمل شد، اجاره صحیح است.

س 11_ اجاره کسی که نمی تواند حرف بزند در چه صورتی صحیح است؟

ج _ اگر با اشاره بفهماند ملک را اجاره داده یا اجاره کرده، صحیح است.

س 12_ آیا انسان می تواند خانه یا دکان یا اطاقی را که اجاره نموده، اجاره دهد؟

ج _ اگر صاحب ملک با او شرط کند که فقط او از آن استفاده نماید، مستاجر نمی تواند آن را به دیگر اجاره دهد و اگر شرط نکند، می تواند آن را به دیگری اجاره دهد.

س 13_ اگر خانه، دکان یا اطاقی را که اجاره کرده، به دیگری اجاره دهد، چه وظیفه ای دارد؟

ج _ اگر بخواهد زیادتر از مقداری که اجاره کرده اجاره دهد، باید در آن کاری مانند تعمیر و سفید کاری انجام داده باشد یا به غیر از جنسی که اجاره کرده آن را اجاره دهد، مثلا اگر با پول اجاره کرده، به گندم یا چیزی دیگر اجاره دهد.

س 14_ در چه صورت نمی شود، اجیر را به دیگری اجاره داد؟

ج _ اگر اجیر با انسان شرط کند فقط برای خود انسان کار کند، نمی شود او را به دیگری اجاره داد. و اگر شرط نکند، چنانچه او را به چیزی که اجرت او قرار داده اجاره دهد، نباید زیادتر بگیرد و اگر به چیز دیگری اجاره دهد، می تواند زیادتر بگیرد.

س 15_ اگر غیر از خانه، دکان، اطاق و اجیر، چیز دیگری مثلا زمین را اجاره کند، آیا می تواند آن را به مقدار بیشتر از اجاره، اجاره دهد؟

ج _ اگر مالک با او شرط نکند که فقط خودش از آن استفاده نماید، اگر چه بیشتر از مقداری که اجاره کرده آن را اجاره دهد، اشکال ندارد.

س 16_ آیا کسی که خانه یا دکانی را که اجاره کرده، می تواند نصف آن را اجاره دهد؟

ج _ اگر خانه یا دکانی را مثلا یک ساله صد تومان اجاره کند و از نصف آن خودش استفاده نماید می تواند نصف دیگر آن را صد تومان اجاره دهد.

س 17_ اگر بخواهد زیادتر از مقدار اجاره، اجاره دهد، چه وظیفه ای دارد؟

ج _ باید در آن، کاری مانند تعمیر انجام داده باشد.

شرایط اجاره

س 18_ شرایط مالی را که اجاره می دهند، کدام است؟

ج _ اول_ معین باشد. پس اگر بگوید: یکی از خانه های خود را اجاره دادم، درست نیست.

دوم _ مستاجر آن را ببیند، یا کسی که آن را اجاره می دهد، طوری خصوصیات آن را بگوید که کاملا معلوم باشد.

سوم _ تحویل دادن آن ممکن باشد. پس اجاره دادن اسبی که فرار کرده، باطل است.

چهارم _ آن مال بر اثر استفاده از بین نرود. پس اجاره دادن نان، میوه و خوردنی های دیگر صحیح نیست.

پنجم _ استفاده ای که مال را برای آن اجاره داده اند، ممکن باشد. پس اجاره دادن زمین برای زراعت در صورتی که آب باران کفایت نکند و از آب دیگری نیز استفاده نشود، صحیح نیست.

ششم _ چیزی که اجاره می دهد، مال خود او باشد یا وکیل مالک یا ولی بر مالک باشد. اما اگر مال دیگری را اجاره دهد، در صورتی صحیح است که صاحب اش رضایت دهد.

س 19_ آیا اجاره دادن درخت برای استفاده از میوه اش، اشکال دارد؟

ج _ اشکال ندارد.

س 20_ آیا زن می تواند برای شیر دادن اجیر شود؟

ج _ زن برای شیر دادن می تواند اجیر شود.

س 21_ اگر زن برای شیر دادن اجیر شود، آیا لازم است از شوهرش اجازه داشته باشد؟

ج _ لازم نیست از شوهر خود اجازه بگیرد.

س 22_ در چه صورت باید از شوهرش اجازه داشته باشد؟

ج _ اگر بر اثر شیر دادن، حق شوهر از بین برود، بدون اجازه او نمی تواند اجیر شود.

س 23_ استفاده ای که مال را برای آن اجاره می کنند، چند شرط دارد؟

ج _ چهار شرط دارد: اول _ حلال باشد. بنابراین اجاره دادن دکان برای شراب فروشی یا نگهداری آن و کرایه دادن حیوان، برای حمل و نقل شراب باطل است.

دوم _ پول دادن برای آن استفاده، در نظر مردم بیهوده نباشد.

سوم _ اگر چیزی را که اجاره می دهند چندین استفاده دارد، استفاده آن را معین نمایند. مثلا اگر حیوانی را که سواری می دهد و بار می برد، اجاره دهند، در موقع اجاره معین نمایند که سواری یا بارگیری و یا همه استفاده های آن مال مستاجر است.

چهارم _ مدت استفاده را معین نمایند و اگر مدت معلوم نباشد، ولی عمل را معین کنند، مثلا با خیاط قرار بگذارند که لباس معینی را به طور مخصوصی بدوزد، کافی است.

س 24_ اگر ابتدای مدت اجاره را معین نکنند، ابتدای آن از چه هنگامی محاسبه می شود؟

ج _ ابتدای آن بعد از خواندن صیغه اجاره می باشد.

س 25_ اگر خانه ای را مثلا یک ساله اجاره دهند و ابتدای آن را یک ماه بعد از خواندن صیغه قرار دهند، آیا این اجاره صحیح است؟

ج _ اجاره صحیح است. اگر چه موقعی که صیغه می خوانند، خانه در اجاره دیگری باشد.

س 26_ اگر مدت اجاره را معلوم نکنند و بگوید: هر وقت در خانه نشستی، اجاره آن ماهی ده هزار تومان است آیا این گونه اجاره صحیح است؟

ج _ اجاره صحیح نیست، مگر این عبارت توکیل در اجاره باشد.

س 27_ اگر صاحب خانه به مستاجر بگوید: خانه را ماهی ده هزار تومان به تو اجاره دادم یا بگوید: خانه را یک ماهه به ده هزار تومان به تو اجاره دادم و بعد از آن نیز هر قدر بنشینی اجاره آن ماهی ده هزار تومان است، آیا این نحوه اجاره صحیح است؟

ج _ در صورتی که ابتدای مدت اجاره را معین کنند یا ابتدای آن معلوم باشد، اجاره ماه اول، صحیح است.

س 28_ در چه صورتی استفاده از خانه ای که زوار و افراد غریب در آن منزل می کنند و معلوم چقدر در آن می مانند، اشکال ندارد؟

ج _ اگر قرار بگذارند که مثلا شبی هزار تومان بدهند و صاحب خانه راضی شود، استفاده از آن خانه اشکال ندارد.

س 29_ آیا این گونه خانه، اجاره محسوب می شود؟

ج _ چون مدت اجاره را معلوم نکرده اند، اجاره نبوده و صاحب خانه هر وقت بخواهد می تواند آنان را بیرون کند.

س 30_ مالی را که مستاجر بابت اجاره می دهد، چه شرطی دارد؟

ج _ باید معلوم باشد. بنابراین اگر مانند گندم با وزن معامله شود، باید وزن آن معلوم باشد و اگر مانند تخم مرغ با شماره معلوم می شود، باید شماره آن معین باشد و اگر مانند اسب و گوسفند است، باید اجاره دهنده آن را ببیند یا مستاجر خصوصیات آن را به او بگوید.

س 31_ اگر زمین را برای زراعت جو یا گندم، اجاره دهد و اجرت را جو یا گندم همان زمین قرار بدهد، آیا این اجاره صحیح است؟

ج _ بنابر احتیاط اجاره صحیح نیست.

س 32_ کسی که چیزی را اجاره داده چه موقع می تواند اجارۀ آن را مطالبه کند؟

ج _ تا آن را تحویل نداده، حق ندارد اجاره را مطالبه کند.

س 33_ کسی که برای انجام عملی اجیر شده، چه موقع می تواند اجاره را مطالبه نماید؟

ج _ پیش از انجام عمل، حق مطالبه اجرت را ندارد.

س 34_ اگر شخصی چیزی را که اجاره داده، تحویل بدهد و مستاجر تحویل نگیرد آیا مستاجر باید اجرت بدهد؟

ج _ هر گاه چیزی را که اجاره داده تحویل دهد، اگر چه مستاجر تحویل نگیرد، باید اجرت آن را بدهد.

س 35_ اگر مستاجر آن چیز را تحویل بگیرد، اما تا آخر مدت اجاره از آن استفاده نکند، چه وظیفه ای دارد؟

ج _ باید اجرت آن را بدهد.

س 36_ اگر انسان اجیر شود که در روز معینی کاری انجام دهد و در آن روز، برای انجام آن کار حاضر شود، موجر چه وظیفه ای در قبال او دارد؟

ج _ کسی که او را اجیر کرده اگر چه آن کار را به او مراجعه ندهد، باید اجرت او را بپردازد، مثلا اگر بنایی را در روز معینی اجیر نماید و بنا در آن روز آماده کار باشد، اگر چه به او کار ندهد، باید اجرت اش را بپردازد.

س 37_ اگر بعد از تمام شدن مدت اجاره، معلوم شود، اجاره باطل بوده، مستاجر چه تکلیفی دارد؟

ج _ مستاجر باید اجرت را به مقدار معمول به صاحب ملک بدهد.

س 38_ اگر اجاره دهنده غیر خود مالک یا وکیل او بود، وظیفه مستاجر چیست؟

ج _ در این صورت اگر خانه ای را یک ساله صد تومان اجاره کند بعد بفهمد اجاره باطل بوده، چنانچه اجاره آن خانه معمولا پنجاه تومان است، باید پنجاه تومان بدهد و اگر دویست تومان است، باید دویست تومان بپردازد.

س 39_ اگر اجاره دهنده خود مالک یا وکیل او باشد، وظیفه مستاجر چیست؟

ج _ فقط در صورت کمتر بودن، معمول مال الاجاره آن را می پردازد. .ولی در صورت بیشتر بودن همان مذکور را باید بپردازد و نیز اگر بعد از گذشتن مقداری از مدت اجاره، معلوم شود، اجاره باطل بوده باید اجرت آن مدت را به تفصیل مذکور بپردازد.

س 40_ اگر چیزی را که اجاره کرده، از بین رفت، مستاجر در این هنگام چه تکلیفی دارد؟

ج _ چنانچه در نگهداری آن کوتاهی نکرده و در استفاده از آن نیز زیاده روی ننموده، ضامن نیست. مثلا اگر پارچه ای را که به خیاط داده از بین برود، در صورتی که خیاط زیاده روی نکرده و در نگهداری آن کوتاهی ننموده باشد، لازم نیست عوض آن را بدهد و ادعای او در این باره مسموع است.

س 41_ هرگاه صنعت گر چیزی را گرفته، ضایع کند، آیا ضامن است؟

ج _ ضامن است.

س 42_ اگر قصاب، سر حیوانی را ببرد و آن را حرام کند، چه وظیفه ای دارد؟

ج _ چه مزد گرفته باشد و چه مجانی سر بریده باشد، باید قیمت آن را به صاحب اش بدهد.

س 43_ اگر حیوانی را اجاره کند و معین نماید چقدر بار بر آن بگذارد، چنانچه بیشتر از آن مقدار بار کند و آن حیوان بمیرد یا معیوب شود، آیا اجاره کننده ضامن است؟

ج _ ضامن است.

س 44_ اگر مقدار بار حیوان را معین نکرده، اما بیشتر از معمول، بار کند و حیوان تلف یا معیوب شود، آیا ضامن است؟

ج _ ضامن است.

س 45_ اگر حیوانی را برای بردن بار شکستنی، اجاره دهد، چنانچه آن حیوان بلغزد، یا رم کند و بار بشکند، آیا صاحب حیوان ضامن است؟

ج _ صاحب حیوان ضامن نیست.

س 46_ صاحب حیوان در چه صورتی ضامن است؟

ج _ اگر بر اثر زدن و مانند آن کاری کند که حیوان زمین بخورد و بار بشکند، ضامن است.

س 47_ مستاجر و مالک چه هنگام می توانند معامله را بر هم بزنند؟

ج _ مستاجر و مالک با رضایت یکدیگر می توانند معامله را بر هم بزنند و نیز اگر در اجاره شرط کنند که هر دو یا یکی از آنها حق بر هم زدن معامله را داشته باشد، می تواند طبق قرار داد، اجاره را بر هم بزند.

س 48_ اگر اجاره دهنده یا مستاجر بفهمد مغبون شده است، چنانچه در هنگام خواند صیغه، متوجه نباشد مغبون است آیا می تواند اجاره را بر هم بزند؟

ج _ می تواند اجاره را بر هم بزند.

س 49_ در چه صورتی حتی در صورت مغبون بودن نیز نمی توانند اجاره را بر هم بزنند؟

ج _ اگر در صیغه اجاره شرط کنند اگر مغبون نیز باشند، حق بر هم زندن معامله را ندارند، نمی توانند اجاره را بر هم بزنند.

س 50_ اگر مالک چیزی را اجاره دهد و پیش از تحویل شخصی آن را غصب نماید، مستاجر چه وظیفه ای در این هنگام دارد؟

ج _ مستاجر می تواند اجاره را بر هم بزند و اجرتی که به اجاره دهنده داده را پس بگیرد، یا اجاره را بر هم نزند و اجرت مدتی که در تصرف غصب کننده بوده به اندازۀ معمول از غاصب بگیرد. پس اگر حیوانی را یک ماهه به ده هزار تومان اجاره نماید و کسی آن را ده روز غصب کند و اجارۀ معمولی ده روز آن پانزده هزار تومان باشد، می تواند پانزده هزار تومان از غصب کننده بگیرد.

س 51_ اگر چیزی را که اجاره کرده تحویل بگیرد و بعداً دیگری آن را غصب کند آیا می تواند اجاره را بر هم بزند؟

ج _ خیر، نمی تواند اجاره را بر هم بزند و فقط حق دارد، کرایۀ آن چیز را به مقدار معمول، از غصب کننده بگیرد.

س 52_ اگر پیش از تمام شدن مدت اجاره، مالک ملک را به مستاجر بفروشد، آیا اجاره بر هم می خورد یا نه؟

ج _ خیر، اجاره بر هم نمی خورد و مستاجر باید اجرت را به فروشنده بدهد.

س 53_ اگر پیش از تمام شدن مدت اجاره، ملک را به دیگری بفروشد آیا اجاره به هم می خورد یا نه؟

ج _ خیر، اجاره به هم نمی خورد و مستاجر باید اجرت را به فروشنده بدهد.

س 54_ در چه صورتی حکم اجاره باطل می شود؟

ج _ در صورتی که پیش از ابتدای مدت اجاره، ملک طوری خراب شود که هیچ قابل استفاده نباشد یا قابل استفاده ای که شرط کرده اند نباشد، اجاره باطل می شود و پولی که مستاجر به صاحب ملک داده به او بر می گردد، بلکه اگر بتواند استفادۀ مختصری نیز از آن ببرد، می تواند اجاه را بر هم بزند.

س 55_ در چه صورت اجاره مدت باقی مانده باطل می شود؟

ج _ اگر ملکی را اجاره کند و بعد از گذشتن مقداری از مدت اجاره، طوری خراب شود که هیچ قابل استفاده نباشد، یا قابل استفاده ای که شرط کرده اند نباشد، اجارۀ مدتی که باقیمانده باطل می شود.

س 56_ آیا مستاجر می تواند اجاره مدت باقی مادۀ ملکی که درحال خراب شدن است و او مختصری از آن استفاده کرده را بر هم بزند؟

ج _ بله، اگر استفاده مختصری هم از آن ببرد، می تواند اجاره مدت باقیمانده را بر هم بزند.

س 57_ اگر خانه ای مثلا دو اطاق دارد و آن را اجاره بدهد ولی یک اطاق آن خراب شود، چنانچه فوراً آن را بسازد و هیچ مقدار از استفادۀ آن از بین نرود، آیا اجاره باطل می شود؟

ج _ خیر، اجاره باطل نمی شود و مستاجر نمی تواند اجاره را بر هم بزند.

س 58_ اگر ساختن اطاق خراب شده، آن قدر طول بکشد که مقداری از استفاده مستاجر از بین برود اجاره باطل می شود یا نه؟

ج _ اجارۀ آن مقدار باطل می شود و مستاجر می تواند اجارۀ باقیمانده را نیز بر هم بزند.

س 59_ در صورت فوت اجاره دهنده یا مستاجر آیا اجاره باطل می شود یا نه؟

ج _ خیر، اجاره باطل نمی شود.

س 60_ اگر خانه، ملک اجاره دهنده نباشد و او بمیرد اجاره چه حکمی دارد؟

ج _ اگر خانه، ملک اجاره دهنده نباشد، مثلا دیگر وصیت کرده تا اجاره دهنده زنده است منفعت خانه مال او باشد، چنانچه پیش از تمام شدن مدت اجاره بمیرد، از وقتی که مرده است اجاره باطل خواهد بود.

س 61_ در چه صورت، اگر اجاره دهنده، مالک ملک نباشد و بمیرد، اجاره صحیح است؟

ج _ در صورتی که مال اصلی، اجاره را امضاء کرده باشد.

س 62_ اگر صاحب کار، بنّا را وکیل کند که برای او عمله بگیرد، چنانچه بنّا کمتر از مقداری که از صاحب کار می گیرد به عمله بدهد، زیادی آن بر او حرام است یا خیر؟

ج _ زیادی آن بر او حرام است و باید آن را به صاحب کار بدهد.

س 63_ در چه صورتی زیادی آن مال برای بنّا حلال است؟

ج _ در صورتی که بنّا اجیر شود که ساختمان را تمام کند و برای خود اختیار بگذارد که خودش بسازد یا به دیگری بدهد، در صورتی که کمتر از مقداری که اجیر شده به دیگری بدهد، زیادی آن بر او حلال می باشد.

س 64_ در چه صورت رنگرز حق ندارد چیزی بگیرد؟

ج _ در صورتی که رنگرز قرار بگذارد مثلا پارچه را با نیل رنگ کند، چنانچه با رنگ دیگری رنگ نماید، حق ندارد چیزی بگیرد.

س 65_ اگر کسی بچه ای را ختنه کند و ضرری به آن بچه برساند یا بمیرد در چه صورت ضامن است؟

ج _ چنانچه بیشتر از معمول بریده باشد ضامن است.

س 66_ در چه صورت ختنه گر ضامن نیست؟

ج _ چنانچه بیشتر از معمول نبریده باشد، ضامن نیست.

س 67_ اگر دکتر به دست خود به بیمار دارو بدهد، چنانچه در معالجه خطا کند و به بیمار ضرر برسد یا بمیرد آیا دکتر ضامن است یا خیر؟

ج _ دکتر ضامن است. ولی اگر درد و داروی بیمار را بگوید و بیمار دارو را بخرد، حکم به ضمان مشکل است، مگر آنکه سبب از مباشر اقوی باشد.

س 68_ هر گاه دکتر به بیمار یا ولیّ او بگوید: اگر ضرری به بیمار برسد، ضامن نیستم، در چه صورتی که دقّت و احتیاط لازم را بنماید و به بیمار ضرر برسد یا بمیرد، آیا دکتر ضامن است یا خیر؟

ج _ دکتر ضامن نیست.

احکام جـعـاله

سؤال 1_ عقد جُعاله به چه معناست؟

جواب _ عقد « جُعاله » یعنی انسان قرار بگذارد در مقابل کاری که برای او انجام می دهند مال معیّنی بدهد، مثلاً بگوید: « هر کسی گمشدۀ مرا پیدا کند، ده تومان به او می دهم ».

س 2_ در عقد جُعاله، جاعل و عامل به چه کسی می گویند؟

ج _ به کسی که این قرار را می گذارد « جاعل » و به کسی که کار را انجام می دهد « عامل » می گویند.

س 3_ فرق بین جُعاله و اجیر نمودن شخص چیست؟

ج _ فرق در این است که در اجاره بعد از خواندن صیغه، اجیر باید عمل را انجام دهد و کسی که او را اجیر کرده، اُجرت را بدهکار می شود، ولی در جُعاله عامل می تواند مشغول عمل نشود و تا عمل را انجام ندهد، جاعل بدهکار نمی گردد.

س 4_ جاعل باید چه شرایطی داشته باشد؟

ج _ جاعل باید بالغ و عاقل باشد، از روی قصد و اختیار قرار داد ببندد و شرعاً بتواند در مال خود تصرّف نماید.

س 5_ آیا جُعاله فرد سفیه صحیح است؟

ج _ جُعاله آدم سفیهی که مال خود را در کارهای بیهوده مصرف می کند، صحیح نیست.

س 6_ کاری را که جاعل می گوید برای او انجام دهند باید چه شرایطی داشته باشد؟

ج _ باید حرام یا بی فایده نباشد، پس اگر بگوید هر کس شراب بخورد، یا در شب به جای تاریکی برود، ده تومان به او می دهم، جعاله صحیح نیست.

س 7_ اگر مالی را که قرار می گذارد بدهد معیّن کند، آیا لازم است بگوید آن مال از کجاست و چه قیمتی دارد؟

ج _ اگر مالی را که قرار می گذارد بدهد معیّن کند، مثلاً بگوید: هر که اسب مرا پیدا کند، این گندم را به او می دهم، لازم نیست بگوید آن گندم مال کجاست و قیمت آن چیست.

س 8_ اگر مال را معیّن نکند، جاعل چه باید بکند؟

ج _ اگر مال را معیّن نکند، مثلاً بگوید: کسی که اسب مرا پیدا کند ده من گندم به او می دهم، باید خصوصیات آن را معیّن نماید.

س 9_ اگر جاعل، مزد معیّنی برای کار قرار ندهد، چگونه باید مزد عامل را پرداخت کند؟

ج _ اگر جاعل، مزد معیّنی برای کار قرار ندهد، مثلاً بگوید: هر که بچه مرا پیدا کند، پولی به او می دهم و مقدار آن را معیّن نکند، چنانچه کسی آن عمل را انجام دهد، باید مزد او را به مقداری که کار او در نظر اهل خِبره ارزش دارد، بدهد.

س 10_ در چه صورت عامل نسبت به مزد حقّی ندارد؟

ج _ اگر عامل پیش از قرار داد، کار را انجام داده باشد، یا بعد از قرار داد، به قصد اینکه پول نگیرد انجام دهد، نسبت به مزد حقّی ندارد.

س 11_ در چه صورت جاعل و عامل می توانند جُعاله را بر هم بزنند؟

ج _ پیش از شروع عامل به کار، جاعل و عامل می توانند جُعاله را بر هم بزنند.

س 12_ بعد از شروع به کار کردن عامل، آیا جاعل می تواند جُعاله را بر هم بزند؟

ج _ بعد از آنکه عامل شروع به کار کرد، اگر جاعل بخواهد جُعاله را بر هم بزند، اشکال دارد.

س 13_ آیا عامل می تواند عمل را ناتمام بگذارد؟

ج _ عامل می تواند عمل را ناتمام بگذارد.

س 14_ در چه صورت، اگر عامل عمل را ناتمام بگذارد ضامن است؟

ج _ اگر تمام نکردن عمل، باعث ضرر جاعل شود، باید آن را تمام نماید، مثلاً اگر کسی بگوید: « هر کسی چشمم را عمل کند فلان مقدار به او می دهم » و دکتر جراحی، شروع به عمل کند، چنانچه طوری باشد که اگر عمل را تمام نکند، چشم معیوب می شود، باید آن را تمام نماید و در صورتی که ناتمام بگذارد، حقّی بر جاعل ندارد و اگر ضرری به او وارد شود ضامن است.

س 15_ اگر عامل کار را ناتمام بگذارد، آیا می تواند چیزی طلب کند؟

ج _ اگر عامل کار را ناتمام بگذارد، چنانچه آن کار مانند پیدا کردن اسب باشد که تا تمام نشود، برای جاعل فایده ندارد، عامل نمی تواند چیزی طلب کند.

س 16_ در چه صورت جاعل باید مزد کار انجام شده توسط عامل را بپردازد؟

ج _ اگر جاعل، مزد را برای تمام کردن عمل قرار دهد، مثلاً بگوید: « هر کس این کتاب را چاپ کند صدهزار ده تومان به او می دهم »، ولی اگر مقصودش این باشد که هر مقدار از عمل که انجام گیرد، برای آن مقدار مزد بدهد، جاعل باید مزد مقداری که انجام شده به عامل بدهد، اگر چه بنابر احتیاط با مصالحه، یکدیگر را راضی نمایند.