احکام مزارعـه سؤال 1_ عقد مُزارعه به چه معناست؟ جواب _ عقد « مزارعه » یعنی مالک با زارع اینگونه معامله کند: زمین را در اختیار او بگذارد، تا زراعت کند و مقداری از حاصل آن را به مالک بدهد. س 2_ شرایط عقد مزارعه چیست؟ ج _ مزارعه چند شرط دارد> شرط اول: ایجاب و قبول، یعنی صاحب زمین به زارع بگوید: « زمین را به تو واگذار کردم » و زارع بگوید: « قبول کردم »، یا بدون اینکه حرفی بزنند مالک، زمین را واگذار کند و زارع قبول نماید، ولی در این صورت تا زارع مشغول کار نشده، مالک و زارع می توانند معامله را بر هم بزنند. شرط دوم: صاحب زمین و زارع هر دو بالغ و عاقل باشند، با قصد و اختیار خود، مزارعه را انجام دهند و سفیه نباشند، یعنی مال خود را در کارهای بیهوده صرف نکنند. شرط سوم: مالک و زارع از تمام حاصل زمین سهم داشته باشند، پس اگر مثلاً شرط کنند آنچه اول یا آخر می رسد، مال یکی از آنان باشد مزارعه باطل است و باید تصالح شود. شرط چهارم: سهم هم کدام نصف یا ثلث حاصل و مانند آن باشد، پس اگر مالک بگوید در این زمین زراعت کن و هر چه می خواهی به من بده، صحیح نیست. شرط پنجم: مدتی را که زمین زارع است، معیّن کنند و باید مدّت به قدری باشد که در آن مدّت، به دست آمدن حاصل ممکن باشد. شرط ششم: زمین قابل زارعت باشد و اگر زراعت در آن ممکن نباشد، اما بتوانند کاری کنند که زراعت ممکن شود، مزارع صحیح است. شرط هفتم: اگر منظور هر کدام آنان زراعت مخصوصی است، چیزی را که زارع باید بکارد معیّن کنند، ولی اگر زراعت معینی را در نظر ندارند یا زراعتی را که هر دو در نظر دارند معلوم است، لازم نیست آن را معین نمایند. شرط هشتم: زمین را معین کنند، پس کسی که چند قطعه زمین دارد و با هم تفاوت دارند، اگر به زارع بگوید: « در یکی از این زمینها زارعت کند »، مزارعه باطل است. شرط نهم: خرجی که بر عهدۀ هر کدام است معین نمایند، ولی اگر معلوم باشد، لازم نیست به آن تصریح نمایند. س 3_ اگر مالک با زارع قرار بگذارد مقداری از حاصل، برای او باشد و بقّیه را بین خودشان قسمت کنند، چنانچه بدانند بعد از برداشتن آن مقدار، چیزی باقی می ماند، آیا مزارعه صحیح است یا خیر؟ ج _ مزارعه صحیح است. س 4_ اگر حاصلی به دست نیاید و مدت مزارعه تمام شود، در این صورت مزارعه چه حکمی دارد؟ ج _ چنانچه مالک راضی شود با اجاره یا بدون اجاره، زراعت در زمین او بماند و زارع نیز راضی باشد مانعی ندارد ولی اگر مالک راضی نشود، می تواند زارع را وادار کند زراعت را بچیند و اگر برای چیدن زراعت ضرری به زارع برسد لازم نست عوض آن را به او بدهد، ولی زارع اگر چه راضی شود که به مالک چیزی بدهد، نمی تواند مالک را مجبور کند، که زراعت در زمین بماند. س 5_ اگر بر اثر پیش آمدی زراعت در زمین ممکن نباشد، مثلاً آب زمین قطع شود، آیا مزارعه پابرجاست؟ ج _ خیر مزارعه به هم می خورد. س 6_ اگر زارع بدون عذر زراعت نکند، چه حکمی دارد؟ ج _ اگر زارع بدون عذر زراعت نکند، چنانچه زمین در تصرف او بوده و مالک در آن تصرفّی نداشته باشد، باید اجارۀ آن مدرت را به مقدار معمول، به مالک بدهد. س 7_ آیا مالک و زارع بعد از جاری شدن صیغه مزارعه می توانند مزارع را بر هم بزنند؟ ج _ اگر مالک و زارع صیغۀ مزارعه را خوانده باشند، بدون رضایت یکدیگر نمی توانند مزارع را بر هم بزنند، و نیز اگر مالک به قصد مزارع زمین را به کسی واگذار کند، بعد از آنکه عامل مشغول عمل شد، جایز نیست بدون رضایت یکدیگر معامله را بر هم بزنند. س 8_ در چه صورت بعد از خواندن صیغۀ مزارعه، مالک و زارع می توانند معامله را بر هم بزنند؟ ج _ اگر در ضمن خواندن صیغۀ مزارعه شرط کرده باشند که هر دو یا یکی از آنان حق بر هم زدن معامله را داشته باشد، می توانند طبق قرارداد، معامله را بر هم بزنند. س 9_ اگر مالک یا زارع بمیرد، مزارعه چه حکمی پیدا می کند؟ ج _ اگر بعد از قرار داد مزارعه، مالک یا زارع بمیرد، مزارعه به هم نمی خورد و وارثشان به جای آنان است. س 10_ اگر زارع بمیرد و شرط کرده باشند که خود زارع، زراعت را انجام دهد، مزارعه چه حکمی پیدا می کند؟ ج _ مزارعه به هم می خورد و چنانچه زراعت نمایان شده باشد، باید سهم او را به ورثه اش بدهند و حقوق دیگری نیز که زارع داشته، به ورثه اش می رسد و در این صورت نمی توانند مالک را مجبور کنند که زراعت، در زمین باقی بماند. س 11_ اگر بعد از زراعت بفهمند که مزارع باطل بوده، چنانچه بذر مال مالک باشد، حاصل به دست آمده از آن مالک است یا زارع؟ ج _ حاصلی که به دست می آید مال مالک است، ولی مالک باید مزد زارع، مخارجی را که کرده و کرایۀ گاو یا حیوان یا وسایل دیگری را که زارع در آن زمین به کار گرفته، به او بدهد. س 12_ اگر بعد از زراعت بفهمند که مزارعه باطل بوده، چنانچه بذر مال زارع باشد، حاصل به دست آمده از آن مالک است یا زارع؟ ج _ بنابر مشهور زراعت نیز مال زارع است، ولی زارع باید اجارۀ زمین و خرجهای را که مالک کرده و کرایۀ گاو و یا حیوان یا وسایل دیگری که مال مالک بوده و در آن زراعت به کار گرفته است را به مالک بدهد، و احتیاط استحبابی مصالحه است بین مالک و زارع. س 13_ اگر بذر، مال زارع باشد و بعد از زراعت بفهمند مزارعه باطل بوده، و بین مالک و زارع در مورد باقی ماندن یا چیده شدن زراعت مشاجره باشد احکام مربوط به آن چیست؟ ج _ چنانچه مالک و زارع راضی شوند که با اجرت یا بی اجرت، زراعت در زمین بماند اشکال ندارد، و اگر مالک راضی نشود، پیش از رسیدن زراعت نیز می تواند زارع را وادار کند زراعت را بچیند و زارع اگر چه راضی شود، چیزی به مالک بدهد، نمی تواند او را مجبور کند تا زراعت را بچیند و زارع اگر چه راضی شود، چیزی به مالک بدهد، نمی تواند او را مجبور کند تا زراعت در زمین بماند و نیز مالک نمی تواند زارع را مجبور کند که اجاره بدهد و زارعت را در زمین باقی بگذارد. س 14_ اگر بعد از جمع کردن حاصل و تمام شدن مدت مزارعه، ریشۀ زراعت در زمین بماند و سال بعد دو مرتبه حاصل دهد، حکم آن چیست؟ ج _ چنانچه مالک و زارع از زراعت صرف نظر نکرده باشند، حاصل سال دوم نیز مانند سال اول می باشد. |
