احکام هديه

سؤال 1_ هدیه به چه معناست و عقد آن چگونه است؟

جواب _ هدیه، یعنی انسان چیزی را به کسی مجانی و بدون عوض ببخشد، و در این عقد، ایجاب و قبول لازم است، و اگر چیزی را به قصد هدیه، به کسی ببخشد و او نیز به همین قصد بگیرد، هدیه واقع می شود.

س 2_ شرایط هدیه دهنده چه باید باشد؟

ج _ کسی که هدیه می دهد، باید بالغ و عاقل باشد، از روی قصد و اختیار، هدیه نماید و بتواند در مال خود تصرّف کند، بنابراین اگر سفیه یا مفلس، مال خود را به کسی ببخشد، صحیح نیست.

س 3_ کسی که به او چیزی می بخشند، چه باید بکند؟

ج _ کسی که به او چیزی بخشیده می شود با اجازۀ صاحب مال، آن را تحویل بگیرد، اگر چه در غیر از مجلس هدیه باشد.

س 4_ اگر طلبکار، طلب خود را ببخشد، آیا می تواند آن را مطالبه کند؟

ج _ اگر طلبکار، طلب خود را ببخشد، دیگر نمی تواند آن را از بدهکار مطالبه کند.

س 5_ آیا می توان هدیه را بر هم زد و آن را پس گرفت؟

ج _ اگر انسان چیزی را به کسی ببخشد و او نیز آن را تحویل بگیرد، بخشنده می تواند هدیه را بر هم زده و مال خود را پس بگیرد.

س 6_ مواردی که نمی توان هدیه را پس گرفت کدام است؟

ج _ اول: اگر کسی که به او بخشیده است، با انسان خویش داشته باشد، خواه نزدیک باشد، خواه دور، مانند پدر، مادر، پسر عمو و پسر خاله.

دوم: اگر زن به شوهر، یا مرد به همسر خود، بخشیده باشد.

سوم: اگر تمام یا قسمتی از هدیه، تلف شده باشد.

چهارم: اگر هدیۀ مُعَوّضه باشد، یعنی چیزی بخشیده و در عوض، چیزی دریافت کرده باشد، مانند آنکه خانه ای را در مقابل باغی به کسی ببخشد.

پنجم: اگر بخشنده، در هدیه قصد قربت کند.

ششم: اگر بخشنده یا کسی که به او بخشیده شده، بمیرد.

هفتم: اگر کسی که به او چیزی بخشیده شده، در آن هدیه تصرّف کند، مثلاً آن را بفروشد یا پارچه را بدوزد.

س 7_ اگر هدیه داده شده زیاد شود و بخواهد آن را پس بگیرد، حکم آن چیست؟

ج _ اگر چیزی را که بخشیده و قبض داده، زیاد شود، مانند آنکه گوسفند فربه گردد و یا بچّه بزاید، پس بخشنده هدیه را بر هم بزند، زیادی و بچّه، مال کسی است که به او بخشیده شده است.

س 8_ بر هم زدن هدیه به چه صورت انجام می شود؟

ج _ بر هم زدن هدیه آن است که بخشنده بگوید: هدیه را بر هم زدم، یا آن را پس بگیرد و یا بفروشد و لازم نیست آن کسی که به او چیزی بخشیده شده، بداند که بخشنده، هدیه را بر هم زده است.

س 9_ در چه صورت هدیه بر هم می خورد؟

ج _ اگر بخشنده یا کسی که به او بخشیده شده است، بعد از عقد و قبل از تحویل گرفتن بمیرد، هدیه بهم می خورد.

س 10_ در چه صورت ثواب بخشیدن هدیه دو برابر می شود؟

ج _ بخشیدن به قوم و خویش، یکی از اقسام صلۀ رحم و از مستحبات اسلامی است و ثواب آن دو برابر بخشیدن به غیر فامیل است.

س 11_ مکروهات هدیه چیست؟

ج _ مکروه است انسان در بخشش، بعضی از بچه های خود را، بر بعضی دیگر ترجیح دهد، حتی در بوسیدن و مانند آن، بنابراین ترجیح دادن پسرها بر دخترها، در هدیه، وقف و مانند آن، اگر برای فایدۀ دینی و دنیوی نباشد، مکروه است، اما اگر ترجیح دادن، باعث فساد یا دشمنی شود، چه بسا حرام خواهد شد.