احکام قرض

سؤال 1_ قرض دادن به چه معناست؟

ج _ قرض دادن، از کارهای بسیار مستحب است که در آیات قرآن و روایات، سفارش زیادی بر آن شده است، پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمودند: « هر کس به برادر مسلمان خود قرض بدهد، مال او زیاد می شود، ملائکه بر او رحمت می فرستند، اگر با بدهکار خود مدارا کند، بدون حساب و به سرعت از صراط می گذرد و هر کس که برادر مسلمانش از او قرض بخواهد و ندهد، بهشت بر او حرام می شود ».

س 2_ آیا در قرض، صیغه خواندن لازم است؟

ج _ در قرض لازم نیست صیغه بخوانند، بلکه اگر چیزی را به نیّت قرض به کسی بدهد و او نیز به همین قصد بگیرد، صحیح است، اما مقدار آن باید کاملاً معلوم باشد.

س 3_ وقتی که بدهکار، بدهی خود را بدهد، آیا طلبکار باید قبول کند یا خیر؟

ج _ طلبکار باید قبول نماید.

س 4_ اگر برای پرداخت قرض مدّت تعیین شود، حکم آن چیست؟

ج _ اگر در هنگام قرض، برای پرداخت آن مدّتی قرار دهند، واجب است طلبکار پیش از تمام شدن مدّت، طلب خود را مطالبه نکند.

س 5_ اگر برای پرداخت قرض مدّت معیّن نشود، حکم آن چیست؟

ج _ اگر مدّت برای آن معیّن نشده باشد، طلبکار هر وقت بخواهد، می تواند طلب خود را مطالبه نماید.

س 6_ در چه صورت است، که تأخیر پرداخت قرض، موجب گناهکار شدن بدهکار می شود؟

ج _ اگر طلبکار طلب خود را مطالبه کند، چنانچه بدهکار بتواند بدهی خود را بدهد، باید فوراً آن را بپردازد و اگر تأخیر بیندازد، گناهکار است.

س 7_ در چه صورت است که طلبکار برای گرفتن طلب خود باید صبر کند؟

ج _ اگر بدهکار غیر از خانه ای که در آن نشسته، اثاثیۀ منزل و چیزهای دیگری که به آن احتیاج دارد، چیزی نداشته باشد، طلبکار نمی تواند طلب خود را از او مطالبه نماید، بلکه باید صبر کند، تا بدهکار بتواند بدهی خود را بدهد.

س 8_ کسی که بدهکار است و نمی تواند بدهی خود را بدهد، چه باید بکند؟

ج _ چنانچه بتواند کاسبی کند، بدون حرج واجب است کسب نماید و بدهی خود را بدهد.

س 9_ کسی که به طلبکار خود دسترسی ندارد، چه باید بکند؟

ج _ چنانچه امید نداشته باشد او را پیدا کند، باید با اجازۀ حاکم شرع، طلب او را به فقیر بدهد و اگر طلبکار او سیّد نباشد، واجب نیست که طلب او را به غیر سیّد بدهد، بلکه می تواند به سیّد فقیر نیز بدهد.

س 10_ اگر مال میّت، بیشتر از خرج کفن، دفن و بدهی او نباشد، چه باید کرد؟

ج _ باید مال را برای آن مصارف ( خرج کفن، دفن و بدهی )، مصرف نموده و به وارث او چیزی نمی رسد.

س 11_ اگر قیمت چیز قرض گرفته شده کم یا زیاد شود، حکم آن چیست؟

ج _ اگر کسی مقداری پول، طلا یا نقره، قرض کند و قیمت آن کم شود، یا چند برابر گردد، چنانچه همان مقدار را که گرفته، پس بدهد کافی است، ولی اگر هر دو به غیر آن راضی شوند اشکال ندارد، و در بعضی موارد مصالحه کنند.

س 12_ اگر صاحب مال، عین آن مال را مطالبه کند، حکم آن چیست؟

ج _ اگر مالی را که قرض کرده، از بین نرفته باشد و صاحب مال عین آن را مطالبه کند، بنابر احتیاط مستحب بدهکار، همان مال را به او بدهد.

س 13_ در چه صورت های قرض دادن، ربا و حرام است؟

ج _ 1_ اگر کسی که قرض می دهد، شرط کند که زیادتر از مقداری که می دهد بگیرد، مثلاً یک من گندم بدهد و شرط کند که یک من و پنج سیر بگیرد، یا ده تخم مرغ بدهد که یازده تا بگیرد، ربا و حرام است.

2_ اگر قرار بگذارد بدهکار کاری برای او انجام دهد، یا چیزی را که قرض کرده، با مقداری جنس دیگر پس دهد، مثلاً شرط کند یک تومانی را که قرض کرده، با یک کبریت پس بدهد، ربا و حرام است.

3_ اگر شرط کند قرض را به طور مخصوصی پس بدهد، مثلاً مقداری طلای نساخته به او بدهد و شرط کند، ساخته پس بگیرد، ربا و حرام است.

س 14_ در چه صورت است که پس دادن قرض، آن هم زیادتر از مقدار قرض، مستحب است؟

ج _ اگر بدون شرط، خود بدهکار زیادتر از آنچه قرض کرده پس بدهد، اشکال ندارد، بلکه مستحب است.

س 15_ آیا ربا دادن مانند ربا گرفتن حرام است؟

ج _ ربا دادن مانند ربا گرفتن حرام است و کسی که قرض ربایی گرفته مالک آن نمی شد و نمی تواند در آن تصرّف کند، ولی چنانچه طوری باشد که اگر ربا قرار نبود، صاحب پول نسبت به تصرّف آن راضی بود، قرض گیرنده می تواند در آن تصرّف نماید.

س 16_ اگر گندم، یا چیزی مانند آن را به صورت قرض ربایی بگیرد و با آن زراعت کند، حاصل به دست آمده، مال چه کسی است؟

ج _ حاصلی که از آن به دست می آید، بعید نیست مال قرض گیرنده باشد، اگر چه احوط مصالحه است.

س 17_ اگر لباسی را بخرد و پول آن را با پول قرض ربایی گرفته بپردازد، حکم آن چیست؟

ج _ 1_ اگر لباسی را بخرد و سپس از پولی که به قرض ربایی گرفته، یا از پول حلالی که با ربا مخلوط است، به صاحب لباس بدهد، پوشیدن آن لباس و نماز خواندن با آن اشکال ندارد.

2_ اگر لباسی را به همان صورت بخرد، ولی به فروشنده بگوید که این لباس را با این پول می خرم، پوشیدن آن لباس حرام است و اگر بداند پوشیدن آن حرام است، نماز نیز با آن باطل می شود.

س 18_  « صرف برات » چیست؟

ج _ اگر انسان مقدرای پول، به کسی بدهد که در شهر دیگری از طرف او کمتر بگیرد، اشکال ندارد و این را « صرف برات » می گویند.

س 19_ اگر مقداری پول، به کسی بدهد که بعد از چند روز در شهر دیگری زیادتر از او بگیرد، حکم آن چیست؟

ج _ ربا و حرام است، مثلاً نهصد و نود تومان بدهد که بعد از ده روز، در شهر دیگری هزار تومان از او بگیرد. ولی اگر کسی زیادی را می گیرد در مقابل زیادی، جنسی بدهدیا عملی انجام دهد اشکال ندارد.

س 20_ اگر در مقابل طلبی که از کسی دارد، سفته یا چک داشته باشد و بخواهد طلب خود را پیش از سر رسید آن به کمتر از آن بفروشد، حکم آن چیست؟

ج _ اشکال ندارد.