احکام ودیعه (امانت)

سؤال 1_ ودیعه به چه معناست؟

جواب _ « ودیعه »، یعنی انسان چیزی را نزد دیگری بگذارد تا از آن نگهداری نماید.

س 2_ در چه صورت حکم ودیعه برقرار می شود؟

ج _ اگر انسان مال خود را به کسی بدهد و بگوید: نزد تو امانت باشد، و او نیز قبول کند، یا بدون اینکه حرفی بزند به صاحب مال بفهماند مال را برای نگهداری به او می دهد و او نیز به قصد نگهداری کردن بگیرد، در این صورت باید به احکام ودیعه و امانتداری که بیان می شود عمل نماید.

س 3_ شرایط امانتدار و کسی که مال را امانت می گذارد، چیست؟

ج _ باید هر دو بالغ و عاقل باشند، پس اگر مالی را پیش بچّه یا دیوانه، امانت بگذارند، یا دیوانه و بچّه مالی را پیش کسی امانت بگذارند، صحیح نیست.

س 4_ اگر از بچّه یا دیوانه، چیزی را به صورت امانت قبول کند، امانتدار چه باید بکند؟

ج _ باید آن را به صاحبش بدهد. و اگر آن چیز مال خود بچّه یا دیوانه است، به ولّی او برساند و چنانچه در رساندن مال، به آنان کوتاهی کند و تلف شود، باید عوض آن را بدهد.

س 5_ کسی که نمی تواند امانت را نگهداری کند، آیا می تواند امانت قبول کند؟

ج _ نباید قبول کند.

س 6_ اگر انسان به صاحب مال بفهماند برای نگهداری مال او حاضر نیست، چنانچه او مال را بگذارد و برود و اگر آن مال تلف بشود، آیا کسی که مال را قبول نکرده ضامن است؟

ج _ کسی که مال را قبول نکرده ضامن نیست، ولی بنابر احتیاط مستحب اگر ممکن باشد آن مال را نگهداری نماید.

س 7_ چه وقت می توان مال را پس گرفت؟

ج _ کسی که چیزی را امانت می گذارد، هر وقت بخواهد، می تواند آن را پس بگیرد.

س 8_ چه وقت می توان مال را به صاحبش برگرداند؟

ج _ کسی که امانت را قبول می کند، هر وقت بخواهد می تواند آن را به صاحبش برگرداند.

س 9_ اگر انسان از نگهداری امانت، منصرف شود و امانت را بر هم بزند، چه باید بکند؟

ج _ باید هر چه زودتر مال را به صاحب آن، یا وکیل و یا ولیّ صاحبش برساند و یا به آنان خبر دهد که برای نگهداری حاضر نیست.

س 10_ اگر انسان از نگهداری امانت منصرف شود و امانت را بر هم بزند، ولی بدون عذر، مال را به آنان نرساند و خبر ندهد، چنانچه مال تلف شود، وظیفه او چیست؟

ج _ باید عوض آن مال تلف شده را بدهد.

س 11_ کسی که امانت را قبول می کند، ولی برای نگهداری آن، مکان مناسبی ندارد، چه باید بکند؟

ج _ باید جای مناسب تهیّه نماید و طوری آن را نگهداری کند که مردم نگویند در امانت خیانت کرده یا در نگهداری آن کوتاهی نموده است.

س 12_ کسی که امانت را قبول می کند، ولی آن را در جایی که مناسب نیست بگذارد و آن امانت تلف شود، وظیفه او چیست؟

ج _ باید عوض آن را بدهد.

س 13_ کسی که امانت را قبول می کند، اگر در نگهداری آن کوتاهی نکند و تعدّی، یعنی زیاده روی نیز ننماید و اتفاقاً آن مال تلف شود، آیا او ضامن است؟

ج _ ضامن نیست، مگر از قبل شرط شده باشد.

س 14_ اگر امانت را در جایی بگذارد که گمان می رود، ظالمی بفهمد و آن را ببرد، چنانچه آن تلف شود، چه باید بکند؟

ج _ باید عوض آن را به صاحبش بدهد.

س 15_ اگر صاحب مال، برای نگهداری مال خود، جایی را معیّن کند و به کسی که امانت را قبول کرده بگوید: « باید مال را در اینجا حفظ کنی و حتی اگر احتمال بدهی از بین برود، نباید آن را به جای دیگر ببری »، آیا شخص امانت دار می تواند آن را به جای دیگری ببرد؟

ج _ چنانچه امانت دار احتمال دهد در آنجا، از بین برود و بداند چون آنجا در نظ صاحب مال، برای حفظ بهتر بوده، گفته است نباید از آنجا بیرون ببرد، می تواند آن را به جای دیگری ببرد و اگر در آنجا ببرد و تلف شود ضامن نیست، ولی اگر نداند به چه جهت گفته به جای دیگر نبر، چنانچه به جای دیگر ببرد و تلف شود، واجب است عوض آن را بدهد.

س 16_ اگر صاحب مال برای نگهداری مال خود، جایی را معیّن کند ولی به کسی که امانت را قبول کرده نگوید آن را به جای دیگر نبر، آیا امانت دار می تواند آن را به جای دیگری ببرد؟

ج _ چنانچه امانت دار احتمال دهد در آنجا از بین برود، می تواند آن را به جای دیگری که مال در آنجا محفوظ تر است ببرد و چنانچه مال در آنجا تلف شود، ضامن نیست.

س 17_ اگر صاحب مال دیوانه شود، شخص امانت دار چه باید بکند؟

ج _ کسی که امانت را قبول کرده باید فوراً امانت را به ولیّ او برساند و یا به ولیّ او خبر دهد و اگر بدون عذر شرعی، مال را به ولیّ او ندهد و از خبر دادن نیز کوتاهی کند و مال تلف شود، باید عوض آن را بدهد.

س 18_ اگر صاحب مال بمیرد، شخص امانت دار چه باید بکند؟

ج _ شخص امانت دار باید مال را به وارث او برساند، یا به وارث او خبر دهد و چنانچه مال را به وارث ندهد و از خبر دادن نیز کوتاهی کند و مال تلف شود ضامن است.

س 19_ اگر شخص امانت دار، برای آنکه بفهمد کسی که می گوید من وارث میتّم، راست می گوید یا نه، یا میّت وارث دیگری دارد یا نه، مال را ندهد و خبر نرساند و مال تلف شود، آیا او ضامن است؟

ج _ خیر، ضامن نیست.

س 20_ اگر صاحب مال بمیرد و چند وارث داشته باشد، شخص امانت دار چه باید بکند؟

ج _ کسی که امانت را قبول کرده باید مال را به همۀ ورثه بدهد، یا به کسی بدهد که همۀ آنان قبول دارند. پس اگر بدون اجازۀ دیگران، تمام را به یکی از ورثه بدهد، ضامن سهم دیگران است.

س 21_ اگر کسی که امانت را قبول کرده بمیرد یا دیوانه شود، چه باید کرد؟

ج _ وارث یا ولیّ او باید هر چه زودتر به صاحب مال اطلاع دهد و یا امانت را به او برساند.

س 22_ اگر امانت دار نشانه های مرگ را در خود ببیند، چه باید بکند؟

ج _ چنانچه ممکن است، باید امانت را به صاحب آن یا وکیل او برساندا و اگر ممکن نیست باید آن را به حاکم شرع بدهد و چنانچه به حاکم شرع دسترسی ندارد، در صورتی که وارث او امین است و از امانت اطلاع دارد، لازم نیست وصیت کند و گر نه باید وصیّت نماید، شاهد بگیرد، به وصّی و شاهد، اسم صاحب مال، جنس، خصوصیّآت مال و محل آن را بگوید.

س 23_ اگر امانت دار نشانه های مرگ را در خود ببیند و به وظیفه ای که در مسأله پبش گفته شد، عمل نکند و بیماری او خوب شود یا بعد از مدّتی پشیمان شود و وصیّت کند، چنانچه آن امانت از بین برود، چه باید بکند؟

ج _ اگر چه در نگهداری آن کوتاهی نکرده باشد، بنابراحتیاط عوض آن را بدهد.