احكام غصـب
سؤال 1_ غصب به چه معنی است؟ جواب _ غصب، یعنی انسان از روی ظلم بر مال و یا حق كسی مسّلط شود. س 2_ آیا غاصب گنهكار است؟ ج _ غصب از گناهان بزرگ است و اگر كسی مرتكب آن شود، در قیامت به عذابی سخت گرفتار می شود، از حضرت پیامبر صلی اللّه علیه و اله و سلم روايت شده است:« هر كس، یك وجب زمینی از دیگری غصب كند، در قیامت آن زمین را از هفت طبقه آن مانندطوق به گردن او می اندازند». س 3_ چگونه شخصی حق دیگران را غصب می كند؟ ج _ اگر انسان نگذارد مردم، از مسجد، مدرسه، پل و جاهای دیگری كه برای عموم ساخته شده استفاده كنند، حق آنان را غصب نموده است و همچنین اگر كسی در مسجد، جایی برای خود بگیرد و دیگری نگذارد كه از آنجا استفاده نماید. س 4_ چیزی را كه انسان، پیش طلبكار به عنوان گرو می گذارد، حكم آن چگونه است؟ ج _ باید نزد طلبكار بماند كه اگر طلب او را ندهد، طلب خود را از آن بردارد، پس اگر بدهكار پیش از پرداخت بدهی، آن چیز را بدون رضایت، از او بگیرد، حق او را غصب كرده است. س 5_ مالی را كه نزد كسی گرو گذاشته اند، اگر دیگری آن را غصب كند، حكم آن چیست؟ ج _ صاحب مال و طلبكار می توانند چیزی را كه غصب كرده، از او مطالبه نمایند و چنانچه آن را از او بگیرند، باز هم در گرو می باشد و اگر از بین برود و عوض آن را بگیرند، آن عوض نیز مانند خود آن چیز، گرو خواهد بود. س 6_ اگر انسان چیزی را غصب كند، چه باید بكند؟ ج _ باید آن را به صاحبش بر گرداند و اگر از بین برود، باید عوض آن را به او بدهد. س 7_ اگر از چیزی كه غصب كرده، منفعتی به دست آید، منفعت از آن كیست؟ ج _ مثلأ از گوسفندی كه غصب كرده برّه ای پیدا شود، مال صاحب مال است. س 8_ اگر كسی خانه ای را غصب كند آیا باید اجارۀ آن را بدهد؟ ج _ اگر چه در آن ننشیند باید اجاره آن را بدهد. س 9_ اگر از بچه یا دیوانه چیزی را غصب كند، چه باید كرد؟ ج _ باید آن را به ولّی او بدهد و اگر از بین رفته، باید عوض آن را بپردازد. س 10_ هر گاه دو نفر با هم چیزی را غصب كنند، حكم آن چیست؟ ج _ اگر هر یك استیلاء بر همۀ آن داشته باشند هر یك ضامن تمام آن هستند، و گر نه هر كدام، ضامن نصف آن هستند. س 11_ اگر چیزی را كه غصب كرده با چیزی دیگری مخلوط كند، حكم آن چیست؟ ج _ مثلأ گندمی را كه غصب كرده با جو مخلوط نماید، چنانچه جدا كردن آن ممكن است، اگر چه زحمت داشته باشد، باید جدا كند و به صاحبش بر گرداند. س 12_ اگر ظرف طلا، نقره یا چیز دیگری را كه ساختنش حرام است، غصب كند و خراب كند، آیا لازم است مزد ساخت آن را به صاحبش بدهد؟ ج _ لازم نیست مزد ساخت آن را به صاحبش بدهد، ولی اگر مثلأ گوشواره ای را كه غصب كرده خراب نماید، باید آن را با مزد ساختنش به صاحب آن بدهد و چنانچه برای اینكه مزد ندهد، بگوید آن را مانند اولش می سازم، مالك مجبور نیست قبول نماید و مالك نیز نمی تواند او را مجبور كند كه آن را مانند اوّلش بسازد، اگر چه بنابر احتیاط واجب باهم مصالحه نمایند. س 13_ اگر چیزی راكه غصب كرده، طوری تغیر دهد كه از اوّلش بهتر شود، حكم آن چیست؟ ج _ مثلأ طلایی را كه غصب كرده گوشواره بسازد، چنانچه صاحب مال بگوید مال را به همین صورت بده، باید به او بدهد و نمی تواند برای زحمتی كه كشیده مزد بگیرد، بلكه بدون اجازۀ مالك حق ندارد، آن را به صورت اوّلش در آورد و اگر بدون اجازۀ او آن چیز را مانند اوّلش كند، باید مزد ساختن آن را نیز به صاحبش بدهد، اگر چه احتیاط در این مسأله نیز، مصالحه است. س 14_ اگر چیزی را كه غصب كرده، طوری تغیر دهد كه از اوّلش بهتر شود و صاحب مال بگوید: باید آن را به صورت اوّل در آوری، حكم آن چیست؟ ج _ واجب است آن را به صورت اوّْلش در آورد و چنانچه قیمت آن بر اثر تغییر كمتر شود، باید تفاوت آن را به صاحبش بدهد، پس طلایی را كه غصب كرده، اگر گوشواره بسازد و صاحب آن بگوید: « باید به صورت اوّلش در آوردی » در صورتی كه بعد از آب كردن، قیمت آن از پیش از گوشواره ساختن كمتر شود، باید تفاوت آن را بدهد. س 15_ اگر در زمینی كه غصب كرده زراعت كند یا درخت بنشاند، زراعت و درخت از آن كیست؟ ج _ بنابر مشهور، زراعت، درخت و میوۀ آن، مال خود اوست، ولی بنابر احتیاط مصالحه شود. س 16_ اگر مالك زمینی راضی نباشد زراعت و درخت در زمینی بماند، كسی كه غصب كرده چه باید كند؟ ج _ باید فورأ زراعت یا درخت خود را، اگر چه ضرر نماید از زمین بكند. س 17_ آیا غاصب باید در قِبال مدتی كه زراعت و درخت در زمین بوده، به مالك چیزی پرداخت كند؟ ج _ باید اجارۀ زمین را به مالك زمین بدهد و خرابیهایی را كه در زمین پیدا شده درست كند، مثلأ جای درختها را پر نماید. س 18_ آیا غاصب می تواند مالك زمین را مجبور كند، زمین را به او بفروشد و یا اجاره دهد؟ ج _ خیر غاصب نمی تواند مالك را مجبور كند. س 19_ آیا مالك می تواند غاصب را مجبور كند، درخت یا زراعت را به او بفروشد؟ ج _ خیر، مالك نمی تواند غاصب را مجبور كند. س 20_ اگر مالك زمین، راضی شود زراعت و درخت، در زمین او بماند، حكم آن چیست؟ ج _ كسی كه آن را غصب كرده، لازم نیست درخت و زراعت را بكند، ولی باید اجازۀ آن زمین را از وقتی كه غصب كرده، تا وقتی كه صاحب زمین راضی شده بدهد. س 21_ اگر چیزی را كه غصب كرده از بین برود، چه باید بكند؟ ج _ در صورتی كه مانند گاو و گوسفند باشد كه قیمت اجزای آن با هم فرق دارد، مثلأ گوشت آن یك قیمت وپوست آن قیمت دیگری، باید قیمت آن رابدهد و چناچه قیمت بازار آن فرق كرده باشد، باید قیمت تسلیم، یعنی روز پرداخت را بدهد و بنابر احتیاط مستحب بالا ترین قیمت را از زمان غصب تا وقت تسلیم بپردازد. س 22_ اگر چیزی را كه غصب كرده و از بین رفته كه قیمت اجزایش با هم فرق ندارد، چه باید بكند؟ ج _ در صورتی كه مانند گندم و جو باشد كه قیمت اجزایش با هم فرق ندارد، باید همانند چیزی كه غصب كرده بدهد، ولی چیزی كه می دهد باید خصوصیاتش مانند چیزی باشد كه غصب كرده و از بین رفته است. و بعید نیست معیار در مِثلی و قیمی، عرف باشد. س 23_ اگر چیزی را مانند گوسفند، که قیمت اجزای آن با هم فرق دارد،غصب نماید و از بین برود، چنانچه قیمت بازار آن فرق نكرده باشد، ولّی در مدّتی كه پیش او بوده. مثلأ چاق شده باشد، چه باید بكند؟ ج _ باید قیمت وقتی را كه چاق بوده بدهد. س 24_ اگر چیزی را كه غصب كرده، دیگری از او غصب نماید و از بین برود، صاحب مال، عوض آن را از كدام یك از آنان بگیرد؟ ج _ صاحب مال می تواند عوض آن را از هر یك از آنان بگیرد، یا از هر كدام مقداری از عوض آن رامطالبه نماید و چنانچه عوض مال را از اوّلی بگیرد، اوّلی می تواند آنچه را داده از دوّمی بگیرد، ولی اگر از دوّمی بگیرد او نمی تواند از اوّلی مطالبه نماید. س 25_ اگر چیزی راكه می فروشند یكی از شرطهای معامله در آن نباشد، حكم آن معامله چگونه است؟ ج _ اگر مثلاً چیزی را كه باید با وزن خرید و فروش كنند، بدون وزن معامله نمایند، آن معامله باطل است. س 26_ چنانچه فروشنده و خریدار، با قطع نظر از معامله راضی باشند كه در مال یكدیگر تصّرف كنند، آیا این تصّرف اشكال دارد؟ ج _ اشكال ندارد و گرنه چیزی راكه از یكدیگر گرفته اند مانند مال غصبی است و باید آن را بر گردانند. س 27_ اگر مال هر یك، در دست دیگری تلف شود، چه بداند معامله باطل است و چه ندانند، چه باید بكنند؟ ج _ باید عوض آن را بدهند. س 28_ هر گاه مالی را از فروشنده بگیرد كه آن را مدّتی نزد خود نگه دارد تا اگر پسندید بخرد، در صورتی كه آن مال تلف شود، چه باید بكند؟ ج _ باید عوض آن را به صاحبش بدهد. |
