در تاريخ العلما ما را دو سبط بزرگوار است یکی محمد بن حسن بن شهيد و ديگری فرزندش علی بن محمد. شهيد ثانی عليه الرحمه را فرزندی است عالم، هم او که صاحب معالم و اين شهيد عزيز را اسباطی است فاضل سبط اکبرش محمد و سبط ديگرش علی و همين علی را فرزندی است حسين نام که همگان به عصر خويش از علمای کامل، و چون اوليای هم نامشان مکتب اسلام را عاشق، و اين شهيد عزيز که او را عاشق است چه نيکو مردی است، هم او را تأليفاتش و هم اسباطش برای هميشه زنده نگه داشتند که خدای متعال با اعطای اين همه نعمت الطاف به او تمام فرمود هر چند همان وقت که شهيد شد زنده جاويد گشت. و فردا اين زنده جاويد را بين که اگر عده ای از علما کنار زندانی بغداد نشنيد شهيد آنجا است، که او را فرزندی است چون شاه چراغ. و اگر فردا عده ای از علما به کنار صادق آل محمد عليه السلام و پدرش باقر العلوم به بحث علمی و لذائذ معنوی نشينند شهيد آنجا است و از آن سفره معنوی چون سيد مرتضی رحمة الله عليه محظوظ، و اگر بعضی کنار سيد الشهداء و قمر بنی هاشم بخواهند ملکوت اعلی را تا ثم دنی فتدلی فکان قاب قوسين او ادنی پرواز نمايند شهيد ما چون آنها در پرواز و خلاصه کنم که او در کنار محمد صلی الله عليه و آله و علی عليه السلام هر آن به لقاء الله نائل. و ندانم مقام گاه فقيران به کجا!؟ افسوس از اين عمر گرانمايه که... کجا رفتم! آری حاشيه رفتم! گو تو را آنجا چه کار؟ از آنها پوزش می طلبد...

سبط اکبر او مشهور به سبط الشهيد زين الدين محمد بن حسن یکی از علمای بزرگ اوايل قرن یازدهم است که در سال 980 در جبل عامل به جهان ديده گشود و در خانه پدر عالمش حسن بن شهيد نشو و نما نمود و از خردسالی به تحصيلات پرداخت و از اوايل جوانی سالها از محضر پدر و سيد صاحب مدارک و ديگر علمای بهره مند بود چند سالی در مکه نزد مرحوم ميرزا محمد استر آبادی علم حديث و رجال آموخت و خود در فنون علمی متبحر گشت شيخ محمد عالمی فاضل و محدثی محقق گشت او در نهايت به خلوص و ورع و تقوی مشهور گشت و عمری در خدمت به فضلا به تدريس و تأليف بدون توجه به امرا و سلاطين سپری نمود هر چند حکام عراق به وسيله نامه با او مکاتبه نمودند و ضمن تجليل از مقام علميش درخواستها نمودند اصلا توجهی ننمود و جواب هم در خور وظيفه شرعی نمود سبط الشهيد از آثار او احاطه به دانشهای علمی او مشهود است آن بزرگوار شرحی بر تهذيب و استبصار در چند مجلد نوشت کتاب معالم و مدارک و مختلف را نيز شرح نمود و بر کتب اصول کافی فقيه صدوق شرح لمعه معالم الاصول معالم العلما و هم منهج المقال حاشيه زد و کتب تحفه و روضه و نزهه و شرح رجال کبير را نيز به رشته تحرير برد. که در مسير جامعيت اين آثار و مستدل بودن شرح و حاشيه آنها مستلزم وقت زياد و احاطه فقهی کامل لازم است. نوشته اند او با خطی زيبا کتب مزبور را هر کدام در چند مجلد مرقوم داشت. زين الدين سبط الشهيد سنواتی از عمر شريفش در جوار خانه خدا، مکه معظمه، سپری شد. در مکه با مرحوم ميرزا محمد صاحب رجال به بحث و گفتگوهای علمی پرداخت صاحب تراجم در مورد اين دو بزرگوار مقيم مکه می نويسند: روزی در جوار خانه خدا گاهی که مشغول طواف بود مردی در غير فصل گل به اين گل گلی داد که مشام اين هر سه گل اطراف خانه را معطر ساخت به او گفت سرورا اين گل در اين فصل از کجا آوردی؟ فرمود از گلستان خرابات و ناگهان ناپديد شد هر چه تفحص نمود او را نديد (روضات) نوشته اند سبط الشهيد شيخ محمد در سال 1030 یا 1031 در مکه معظمه وفات نمود و در کنار قبر خديجه در شعب ابو طالب مدفون شد اما فرزندش سبط الشهيد علی بن محمد در سال 1013 متولد و پس از تحصيلات در اوايل زندگی عازم ايران گرديد و در اصفهان اقامت گزيد. وی هم سبط شهيد ثانی است و هم از جانب مادر سبط محقق ثانی. سالها در دار العلم اصفهان بود و در عداد فضلا و دانشجويان مکتب شيخ بهائی قرار داشت و سپس در سلک اعلام اصفهان به تدريس و ترويج مشغول گشت که بعضی از فضلای بعدی ما شاگرد مکتب وی هستند. از آثار اوست کتاب در المنثور، در المنظوم، شرح کافی در حديث، مجلدات حاشيه شرح لمعه در فقه، سهام مارقه در رد صوفيه و رسائلی در عبادات. در در المنثور شرحی از شخصيت شهيد ثانی و فرزند او صاحب معالم (هم چنين صاحب مدارک و علمای عامل) و شرحی نيز از پدرش شيخ محمد عليهم الرحمة به رشته تحرير برده و سپس مقاصد اصليه از تأليف کتاب در اصول و فروع می پردازد در در المنثور ذکری از فضائل فرزند اين شيخ علی به نام شيخ حسن مندرج است  که فضائل و کمالات علمی و اخلاقی اين شهيد زاده نيز مورد توجه و وثاقت پدر دانشمند خويش است. نوشته اند سبط الشهيد شيخ علی در سال 1104 در اصفهان وفات نمود و جنازه او به مشهد مقدس حمل او در مدرسه ميرزا جعفر کنار حرم مطهر مدفون شد. در خاتمه ذيل ترجمه اسباط شهيد می نويسد همين شيخ علی را برادری است مهمتر که چون پدر خويش شيخ همگان را سرور مشهور به زين الدين که پس از مقامات علمی و سالها خدمات دينی سرانجام در قراء جبل عامل وفات نمود 1074 رحمة الله عليهم اجمعين.

 بازگشت...