حسن بن یوسف بن علی بن مطهر معروف به علامه حلی اقيانوس مواج، بحر بی پايان، بزرگ نابغه روزگار و نادرۀ زمان باعث افتخار بنی نوعی انسان آيت الله علی الاطلاق. وجود عزيزی که درعلم و فضيلت کرامت و شرافت زهد ورع تقوی دانش و بينش و بصيرت کثرت تأليفات و تصنيفات در جهان بی نظير است. آن سرور ابر فضيلتی بود پر باران بارانی همه اش رحمت و برکت که بر جهان اسلام و تشيع در اوايل قرن هشتم سايه افکند وظلی ممدود گشت و از اقيانوس رحمت خود تشنگان علم و فضيلت را سيراب نمود. تمام علما و مسلمين امرا و سلاطين را به مکتب حقيقی اسلام و اقف ساخت و دين اسلام و مکتب تشيع را به قرن خويش مجدد گشت. جمال الدين به سال 648 در بيت علم و فضيلت به جهان ديده گشود و در کنار سديد الدين پدر بزرگوارش و نجم الدين شيخ جعفر خال بی همتايش از کودکی چون طفلی بی قرار از مکتب قرآن  و پيامبر و آل اطهار، شير علم و دانش و عشق و معرفت نوشيد و با نبوغ سرشار که جزء ذاتی اين خانواده بود به جوانی فاضلی تمام عيار گشت و پس از تکليف مدرسی راهنما و مؤلفی بی همتا شخصيتی که در جهان اسلام از لحاظ تعداد تأليف و کثرت تصنيف یکتا است. مجموع تصنيفات او متجاوز از پانصد جلد کتاب و جزوات مختلف در علوم عقلی و نقلی است. تصنيفاتی که به دست خود و با انديشه های علمی و تراوشات مغزی به روی کاغذ آمد و چنانچه صاحب تراجم علما نوشته اند اگر روزی هزار سطر به رشته تحرير برده وی از جناب علامه مجلسی در اين امر بسی مقدم است چه آنکه مکتوبات علامه مجلسی تأليفات و مکتوبات جناب علامه حلی تصنيفات است و اين جمله ای است که خود مرحوم مجلسی بدان اعتراف نمود. علامه با تدريس فضلا و اين تصنيفات و بحث و مناظرات خدمتی برای هميشه به جهان بشريت نمود و نام خود را در تاريخ بشريت چون اکثر علمای ديگر برای هميشه زينت بخش محافل نمود اکنون اجازه می خواهد بعضی از اهم تصنيفات او را نام برد: منتهی المطلب، نهايت الاحکام، تذکرة الفقها، مختلف الشيعه، تحرير الاحکام، قواعد الاحکام، معتمد، ارشاد الاذهان، تبصرة المتعلين، واجب الاعتقاد= کتب مذکور در فقه اسلامی است، هجر الايمان در تفسير قرآن، ادعيه فاخره، نهايه المرام در علم کلام، اسقصاء الاعتبار، تهذيب الاصول، نهايت الوصول، مبادی الاصول = کتب مذکور در اصول فقه اسلامی است کتاب الانوار در مکنون، نهج المسترشدين، نهج الايمان، مناهج اليقين، مقصد الواصلين = چند کتب اخير در اصول دين است. شرح نهج البلاغه، شرح شفای ابن سينا، شرح اشارات، شرح تجريد، شرح حکمت، شرح مختصر، شرح قواعد، شرح ارشاد، مباحثات علامه، و محاکمات علامه در چند جلد، مصابيح الانوار در سخنان معصومين چند جلد، کشف الاسرار مطالب عليه در علم عربيه، منهاج الصلاح در ادعيه، منهاج استقامت، منهاج کرامت، منهاج هدايت، منهاج یقين، تيسير در تفسير، ابحاث مفيده در تحصيل عقيده ابطال جبر، اثبات رجعت، ادعيه فاخره، الفين، اربعين، کشف المقال، کشف مکنون، کشکول، نهج الحق، نهج العرفان، واجب الاعتقاد، احاديث صحاح سته، نظم براهين، اسرار در حکمت و کلام، استقصای بحث در مختار بودن انسان با فعالش اسرار در کرامت. اکثر کتب او به تنهايی چند جلد است مثلا منتهی المطلب در تحقق مذهب که به سال 693 نوشته شده شامل مطالب فقهی مذاهب مسلمين است (به اظافه فقه شيعه) که فضلای هر فرقه می توانند در مقام مقايسه فقه مذهبی با مذاهب ديگر باشند. کتاب تحرير الاحکام او در فقه متجاوز از یکصد و شصت هزار مسئله پيرامون کليه مسائل حلال و حرام اسلامی است و کتاب تبصره المتعلمين شامل هشت هزار مسئله در فقه بعضی از صاحب تراجم علما در کتاب خود ذيل ترجمه علامه تا 170 جلد کتاب او را با ذکر موضوع آن یک پيک نام برده اند و اغلب اين کتب را در ترجمه علمای آينده می خوانيد که ديگران آنها را شرح و یا حاشيه زده اند.ـ ذيل ترجمه آيات قبل نام اساتيد علامه قبلا اشاراه شد و در آينده هم با شاگردان او تا حدودی آشنا می شويم ـ علامه روز آخر ماه مبارک رمضان 648 یا (646) به جهان ديده گشود (و در بعد از ظهر جمعه دهم محرم عصر عاشورا) به سال 726 ديده فرو بست و در ايوان نجف مدفون گشت در آينده نزديکی انشاء الله کنار قبر علامه و مقدس اردبيلی در حرم مولا فقير را دعا فرمائيد.

 بازگشت...