فخر الدين محمد بن حسن بن یوسف مشهور به فخر المحققين یکی از بزرگترين علما شيعه در قرن هشتم پس از وفات مرحوم علامه حلی بود فخر المحققين از اساتيد شهيد اول است. شيخ شهيد در آثار خود استاد را چنين توصيف نموده است: شيخ الامام سلطان العلما و منتهی الفضلا خاتمة المجتهدين فخر المله و الدين محمد بن علامه ... کليه علمای اسلامی و مورخين مخصوصا صاحب تراجم علمای شيعه که در ذيل عالم شماره 121 مرحوم سيد علی خان مدنی می خوانند در گفتار و آثار خويش به فضل و دانش مراتب کمال فخر المحققين و پدرش معترفند و هر یک به نوبه خويش جملاتی زيبا به وصف اين دو می آورند. علامه حلی به سبب علم و معرفت و زهد و خوف و خشيتی که از خدا در قاموس فخر المحققين بود خيلی او را دوست می داشت و در نوشته خود پس ذکر نام محمد اضافه می فرمود که خدا مرا به فدای او گرداند... و اين محمد چه نيکو فرزندی و چه نيکو وصيی پدر خويش را که پس از فوت علامه سالها در تدارک انجام وصيت پدر بود و اغلب جزوات ناتمام علامه را تکميل نمود. فخر المحققين از نبوغی وافر و استعدادی کامل و حافظۀ قوی برخوردار بود. قبل از تکليف به مقام اجتهاد رسيد و در نوجوانی از طريق استدلال و استنباط خود در مسائل فقهی اظهار نظر می نمود و درباره بعض مسائل با ذکر دلائل رأی فقها را نمی پسنديد و خود رأئی صائب بيان می فرمود.

قبل از بلوغ حافظ قرآن مجيد بود و در چهار سالگی ظرف چند روز از خواندن و نوشتن فارغ گشت و اين نوع اظهار نظر در مورد امثال وی ما را به تواتر رسيده است. مثلا فاضل هندی (که او را خواهی شناخت) می نويسد: فخر المحققين قبل از ده سالگی به مقام استنباط و اجتهاد رسيد سپس اضافه می کند خود من در سن سيزده سالگی از علوم معقول و منقول فارغ گشتم و قبل از تکليف به تأليف و تصنيف مشغول شدم. اما حقيقت اين است که فرزند علامه در سن پانزده سالگی به مراتب اجتهاد و استادی کامل نائل آمد. و در بين علمای شيعه امثال وی سيد بن طاووس، ابن سينا، فاضل هندی و ... از استعداد و نبوغی خاص برخوردار بوده اند. فخر المحققين مراتب علمی و کمالات معنوی را از محضر پدر فرا گرفت و امثال شهيد اول، اين متوج، ابن معيه، ابن خازن، حکيم کاشانی و سيد علی نيلی از محضر او به مقام اجتهاد و استادی نائل آمدند. بعض کتب پدر را غير از تکميل کردن حاشيه نمود یعنی در واقع رأی خود را بدان افزود کتاب ايضاح الفوائد در شرح قواعد از آثار فقهی فخر الدين است که اخيرا تجديد چاپ شده است، شرح تهذيب الاصول، شرح مبادی الاصول، و منبع الاسرار از آثار و تأليفات جناب فخر المحققين است. علامه ضمن دعا به فرزندش در نوشته های او هست که خدا مرا به فدای او گرداند و او مرا به دست خويش به خاک بسپارد و سپس تأليفات مرا با تمام رساند و کليه عبادات مرا مجدداً اعاده فرمايد. فقير گويد با آنکه علامه قبل از تکليف واجبی از و ترک نشد حتی گاه فرايض خويش را هم اعاده می فرمود اين ديگر چه وصيت است؟ حقير به یاد آيه شريفه انما یخشی الله من عباده العلما افتاد. و ندانم فردا، فقيران را چه خاکی بر سر.

تولد فخر المحققين در نيمه شب دوشنبه بيستم جمادی الاول 682 و وفات او را در شب جمعه پانزدهم جمادی الثانی 771 در شهر حله نوشته اند و ظاهرا پس از وفات به کنار مزار پدر در نجف مدفون شد.

 بازگشت...